e-günlük

Kahvaltı yapmak mı kahvaltı etmek mi?

kahvaltı yapmak, kahvaltı etmek. her iki kullanımda günlük hayatta karşımıza çıkmaktadır. TDK doğru kullanımın kahvaltı etmek olduğunu göstermektedir.

Kahvaltı yapmak mı etmek mi? Günlük dilde “kahvaltı yapmak” ve kahvaltı etmek şeklinde iki kullanımla da sıklıkla karşılaşıyoruz. Öyle ki bir gün önce iş arkadaşlarımdan Pelin “kahvaltı ettim.” derken hemen arkasından Yakup da “kahvaltı yaptım” dedi. Her biri aynı olayı farklı şekilde söylediklerinin farkında değildi. Onlara hangi kullanımın doğru olduğunu sorup bunu bir de Twitter’da anketleştirdim. Kullanılan 24 oyun %79’u “kahvaltı yapmak”ı, %21’i de “kahvaltı etmek”i günlük dilde kullandıklarını belirtti.

kahvaltı yapmak mı etmek mi sorusunun cevabı için Twitter'da bir anket düzenledim ve kullanıcılara hangi ifadeyi tercih ettiklerini sordum. Çoğunluk "kahvaltı yapmak"ı kullandıklarını belirtti.

Oysa doğru kullanımın “kahvaltı etmek”tir. Türk Dil Kurumu da Güncel Türkçe Sözlük’te “kahvaltı etmek” kullanımını vermekte, bunu da “Akşamları yemek yemiyor, kahvaltı ediyoruz.” cümlesiyle örneklendirmektedir. Konuyu, akılda daha iyi kalması için “park etmek – park yapmak” örnekleri üzerinden açıklayacağım.

“Arabayı park edip geliyorum.” diyen de var “İyi park yapamam.” diyen de. Hatta “Buraya park yapmak yasaktır.” tabelalarını mutlaka görmüşüzdür. “Etmek” ve “yapmak” eylemleri birbiriyle aynı gibi görünse de aslında farklı anlamlar taşırlar ve yan yana geldikleri kelimelere farklı anlamlar yüklerler. Şöyle ki:

Araba “park edilir”. Belediye ise “park yapar.” “Yapmak” fiili, “yeni bir şey ortaya koymak, inşa etmek”tir. Türk Dil Kurumu da “yapmak” fiili için “Ortaya koymak, gerçekleştirmek, oluşturmak, meydana getirmek” karşılığını verir. Bu sebeple araba, sadece park edilir. “Buraya park yapmak yasaktır.” uyarısını dikkate alması gereken de aslında belediyedir; o uyarıyı asan vatandaş ise belediyenin evinin önüne ağaçların, çiçeklerin, çimlerin, oturakların, spor aletlerinin olduğu bir park inşa etmemesini -farkında olmadan- istemektedir ;)

“Yapmak” ve “etmek”in yüklediği farklı anlamlar kafamızda belirginleştiyse günlük hayatta sıklıkla kullandığımız bu ifadelerin niçin yanlış olduğunu artık daha iyi görebiliriz.

  • Kahvaltı yapılmaz, kahvaltı hazırlanır ve kahvaltı edilir ;)
  • Belediye park yapar, araçlar da park edilir.

Bu konuyu araştırırken ilginç bir ayrıntıyla da karşılaştım. Yukarıdaki örneklerin içine aynı mantıktan yola çıkarak “şaka yapılmaz, şaka edilir” yazacaktım. Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük’te “şaka yapmak” ve “şaka etmek” kullanımlarını da veriyor fakat açıklama kısmındaki örnek cümlelerde yine “şaka etmek”i kullanıyor: “Şaka ettiğini ama şakanın tadını kaçırdığını söylüyordu.” O halde doğru kullanım “şaka etmek”tir. Şöyle kodlarsanız aklınızda daha kalıcı olabilir: “Sohbet ettik” mi dersiniz, “Sohbet yaptık” mı? Sohbet edilir, tıpkı şaka etmek gibi ;)

Düzeltme: Yazının ilk halinde “tuvalet etmek” ve “banyo etmek” ifadelerini de aynı mantıktan yola çıkarak örnek vermiştim ancak yanlış bilgi verdiğimi sonradan fark ettim. Türk Dil Kurumu, doğru kullanım olarak “tuvalet yapmak” ve “banyo yapmak” (ki en güzeli “yıkanmak” demek) olduğunu söylemektedir. 

En çok buralardayım: Instagram | Facebook | Twitter | YouTube

Bir önceki Oğuz Gülay: Yorumsuz blog, alkışsız tiyatro oyunu gibidir başlıklı yazımda blog nedir, blog sohbetleri ve gelecek vadeden bloglar hakkında bilgiler bulabilirsiniz.

Bu yazılarım da hoşunuza gidebilir

7 Yorumlar

  • Yanıtla Salih 24 Ağustos 2017 at 19:42

    Ne yalan söyleyeyim, bu yazıyı görene kadar aklımın ucundan bile geçirmemiştim : “Kahvaltı yapılır mı, edilir mi?”
    Bu sorunun cevabını bende “yapmak” olarak cevaplardım. Yanlış kullandığımız ve telaffuz ettiğimiz ne kadar çok şey varmış günlük hayatta.

    • Yanıtla e-vren günlüğü 24 Ağustos 2017 at 23:06

      Günlük dilde hepimizin bilinçsizce yaptığı yanlışlar çok fazla Salih. En zor düzeltileni de doğru olduğunu zannettiğimiz yanlışlar. Örneğin, bu yazıyı yazmışım, birçok insan faydalandı ama bugün telefonda konuşurken “kahvaltı yaptım” derken yakaladım kendimi, şaka gibi ;)

      • Yanıtla Salih 25 Ağustos 2017 at 20:10

        Dilimize o kadar işlemiş ki, doğrusunu bilsen de yanlışını söylüyorsun :)
        Bu arada, ilk yorumda “bende” derken de’yi ayrı yazmam gerekirsen bitişik yazmışım, onu fark ettim :)

  • Yanıtla Semi 17 Ağustos 2017 at 13:37

    Hiç “banyo ettin mi?” diye sormadım hayatımda. Park etmek tamam, kahvaltı etmek de çok ters gelmedi. Ama genelde çok karışık kullandığımız kesin. Bazı şeyler sanırım ailemizden en çok duyduğumuz şekilde biçimleniyor. Sonradan düzeltmek zor geliyor.
    Evren, yine ilginç bir konuya parmak basmışsın.

    • Yanıtla e-vren günlüğü 17 Ağustos 2017 at 14:04

      Tam yerine haklı olarak takılmışsın Semi ;) Çünkü “banyo yapmak / etmek” noktasında yanlışlık yapmışım, neyse ki TDK’dan teyit edip düzelttim. Senin de dediğin gibi doğru kullanım “banyo yapmak”.

      Günlük hayatta yaşadığımız, tanıklık ettiğimiz olaylar işte böyle güzel yazılara vesile olup faydalı içerikelre dönüşebiliyor. Oturup doğrusunu araştırmakla yetinmeyip farkında olmayan vardır belki diyerek bir de blogda paylaşmayı tercih ettim ki blog yazarlarının genel alışkanlığı budur zaten ;)

  • Yanıtla Yasemin Avun (Bir Tutam Karınca) 17 Ağustos 2017 at 11:04

    Yapmak ve etmek bunlar gündelik konuşmada oldukça karıştırılan kavramlar. Güzel ve çok açıklayıcı bir anlatım olmuş. Teşekkürler.

  • Bir yorum yazın